خار در گلوی ریاض

جامعه ایرانی– مانا اسکویی* در روزنامه جهان صنعت نوشت: ماجرای روزنامه‌نگار عربستانی که در آغاز می‌توانست موضوع یک رمان یا فیلم پلیسی پرهیجان و ابهام‌آمیز باشد، اینک به یک بحران سیاسی پردامنه و به کلافی سردرگم بدل شده که جدا از عربستان و ترکیه، پای آمریکا و رسانه‌های جهان را‌ هم به میان کشیده است.

حذف فیزیکی اهالی رسانه، پدیده‌ای است که نمونه‌های آن به ویژه‌ در روسیه و برخی کشورهای شرق اروپا در یکی دو سال اخیر رخ داده است، اما آنچه بر سر جمال خاشقجی آمده بر‌خلاف نوع روسی یا نوع مافیایی اروپای شرقی، به نظر می‌رسد قواعد بازی مراعات نشده است به این معنا که ضد و نقیض‌گویی‌ها و نشانه‌ها و مدارک‌ برای اثبات قتل او در کنسولگری عربستان در استانبول، به گونه‌ای است که شرایط برای رسانه‌ای و طولانی شدن ماجرا فراهم آمده است.

حذف فیزیکی مخالفان به سبک و سیاق روسی و مافیای اروپای شرقی، طوری است که به سرعت سروته قضیه هم می‌آید و پای کشور‌های دیگر کمتر به ماجرا کشیده می‌شود، در حالی این بار ماجرا بسیار بودار و طولانی شده تا جایی که جدا از رسانه‌های بزرگ، کاخ سفید و سیاستمداران آمریکایی از یک‌سو و اردوغان و پلیس ترکیه و شبکه الجزیره به نمایندگی از قطر از سوی دیگر، به گونه‌ای عرصه را بر ریاض تنگ کرده و هرکدام به سهم و بر اساس منافع منطقه‌ای خود به دنبال فرجام ماجرا هستند.

ناپدید شدن و به قولی کشته شدن روزنامه‌نگار عربستانی، جدا از اینکه بار دیگر بحث حذف فیزیکی اهالی رسانه را‌ بر سر زبان‌ها انداخت باعث شد تا رقابت و چالش عربستان با ترکیه و قطر و همچنین سیاست‌های خاورمیانه‌ای آمریکا‌ وارد مرحله تازه‌ای شود.

برای آمریکا همکاری با عربستان از منظر اقتصادی و استراتژیکی در خاورمیانه آنقدر مهم و حساس است که ماجرای کشته شدن را با دقت فراوان دنبال می‌کند، چراکه در صورت اثبات نقش ریاض، واشنگتن نمی‌تواند به راحتی روی هم‌پیمانی با سعودی حساب کند.

از سوی دیگر ترکیه به عنوان عضو ناتو درگیر ماجرایی شده که اگر به هر نوعی، در آن نقش داشته باشد به خودی خود، برای واشنگتن و حتی اروپا، دردسرساز خواهد شد.

ماجرای روزنامه‌نگار عربستان، بار دیگر بر نقش حساس و اثرگذار رسانه در شکل دادن به رویداد‌های جهان صحه گذاشت، چراکه اگر چشم و گوش رسانه باز نباشد، آن وقت‌ بسیار بیشتر از امروز می‌توان به شیوه مافیایی، جلوی هرگونه انتقادی را گرفت، آخر اینکه فرجام این ماجرا هر چه باشد، برای ریاض یک بازی «باخت- باخت» را رقم خواهد زد چراکه به نظر می‌رسد دست عربستان برای رو کردن مدارک لازم جهت اثبات بی‌گناهی‌اش بسته باشد.

ماجرای ناپدید شدن جمال خاشقجی، حتی اگر به قتل او هم منجر نشده باشد، مانند خاری در گلوی روابط ریاض- آنکارا از یک‌سو و ریاض- واشنگتن از سوی دیگر دست‌کم برای مدتی باقی می‌ماند که پیامد آن می‌تواند به بحران خاورمیانه نیز کشیده شود.‌

*تحلیلگر مسائل سیاست بین‌الملل